Osobowość Borderline – życie na emocjonalnym pograniczu. Jak rozumieć i wspierać?

Osobowość chwiejna emocjonalnie typu Borderline (BPD) to złożone zaburzenie osobowości. Osoby z Borderline doświadczają intensywnych emocji, huśtawek nastrojów, lęku przed odrzuceniem i głębokiego poczucia pustki.
Ich relacje często przypominają emocjonalny rollercoaster – pełne pasji, ale też bólu, złości i poczucia winy. Wewnętrzne cierpienie wynika z niestabilności emocjonalnej, silnego pragnienia miłości i jednoczesnego strachu przed utratą.
W tym artykule przyjrzymy się bliżej, jak rozpoznać osobowość Borderline, zrozumieć jej przyczyny oraz jak wspierać zarówno siebie, jak i bliską osobę zmagającą się z tym doświadczeniem.

“Ludzie z zaburzeniem osobowości z pogranicza postrzegają inne osoby jako całkowicie dobre lub całkowicie złe i mają ekstremalne huśtawki nastroju. Ich strach przed porzuceniem, w połączeniu z uczuciem pustki i nienawiści do siebie, sprawia, że osoby wokół nich czują się, jakby ciągle stąpali po cienkim lodzie.
Niektóre osoby z pogranicza mają skłonności samobójcze i samookaleczania. Inne mają skłonność do wściekłości, krytykują i wysuwają szalone oskarżenia. Ludzie z BPD cierpią, podobnie jak ludzie wokół nich. Około jedna trzecia osób z BPD ma również narcystyczne zaburzenie osobowości (NPD); Ci, szczególnie nie chcą patrzeć na siebie i własne zachowanie.
(ale) jest nadzieja”.

Randi Kreger

Autorka bestsellerów, coach i specjalistka od BPD

Dlaczego wiedza o tym jest OGROMNIE ważna? Przynosi wskazówki dla osób na spektrum zachowań niestabilnych emocjonalnie oraz zrozumienie dla partnera, rodziny i przyjaciół, którzy chcą być blisko niego / niej.

Niestety często bez tej wiedzy, bliscy lub znajomi osoby borderline, myślą, że ma on/a złe intencje, podczas gdy wcale może tak nie być.

Dlatego wiele związków i znajomości rozpada się, cierpią osoby niestabilne emocjonalnie oraz ci, którzy są w jego / jej otoczeniu, a można temu zapobiec. Można oszczędzić wiele bólu i destrukcji.

Także naprawdę warto poszerzać wiedzę i korzystać z profesjonalnej pomocy.

Wiele osób z tym zaburzeniem, to świetni ludzie, a więcej o tym w dalszej części, więc warto pozbyć się stereotypów.

Kilka informacji wstępnych

Jest kilka nazw, niektóre bardziej aktualne, niż inne, ale chodzi o to samo – osobowość chwiejna emocjonalnie podtypu granicznego, po angielsku borderline personality disorder, BPD, pograniczne zaburzenie osobowości, osobowość borderline.

Niektórzy odbierają te nazwy, jako etykietę, choć jest to jedynie słowo, dzięki któremu porozumiewamy się. Każda osoba jest wielowymiarowa i odkrywanie siebie, nabieranie świadomości siebie oraz odkrywanie innych, to bardzo ciekawa droga.

Borderline to spektrum i ma różną intensywność na skali. Każdy człowiek jest inny, więc nie można powiedzieć, że zawsze wszystko wygląda tak samo. Niektóre osoby funkcjonują w społeczeństwie (mają stałą pracę, rodzinę, itp.), a inne mają z tym duże trudności.

Cechy BPD mogą być podobne do niektórych PTSD (Post Traumatic Stres Disorder). Większość osób BPD ma traumę z dzieciństwa lub było zaniedbane, ale nie wszystkie.

To zaburzenie może zdiagnozować jedynie wykwalifikowany profesjonalista (zgodnie z prawem przyjętym w danym kraju) poprzez testy i wywiad.

Jak rozpoznać osobowość chwiejną emocjonalnie i jakie są objawy osobowości chwiejnej emocjonalnie?

Sygnały borderline

Sygnały borderline (trzeba pamiętać, że jedna, dwie cechy o niczym nie świadczą. Cechy muszą występować kilka jednocześnie, intensywnie, cyklicznie, całe życie i może to ocenić jedynie wykwalifikowana do tego osoba):

Lęk przed byciem porzuconym.

Niestabilne relacje z innymi osobami (np. cykliczne i powtarzające się rozpadające znajomości, związki z innymi w wyniku wybuchu agresji lub innych intensywnych emocji, nagłe odrzucenia).

Niestabilne poczucie własnej osoby (np. nie wiem kim jestem, nie mam poczucia wartości, dopasowuję osobowość do innych).

Uczucie pustki wewnętrznej.

Impulsywność.

Ekstremalne wahania nastrojów (np. bardzo dobre samopoczucie i nagle bardzo złe, zmiana z miłości do nienawiści w ułamek sekundy wobec kogoś, bycie bardzo reaktywnym emocjonalnie, rozpędzanie się od 0 do 100 w moment, ktoś jest w centrum życia, a zaraz wyrzucony).

Zachowania szkodzące sobie (np. sabotaż siebie, swoich planów i marzeń, częsta negatywna spirala emocjonalna, “torturowanie się” negatywnymi myślami).

Wybuchy ogromnej złości (np. problem z regulacją emocji, epizody agresji).

Krzywdzenie siebie (np. samookaleczenie, anoreksja nervosa i bulimia, spożywanie narkotyków i/lub leków w nadmiernej ilości, samobójstwo).

Paranoja i/lub psychozy (np. odbieranie wszystkiego personalnie i myślenie, że wszyscy mają złe intencje, że wszystko odnosi się do mnie i jest przeciwko mnie; obsesja na czyimś punkcie i przekonanie, że ta osoba ma obsesję na moim punkcie – bez żadnych sytuacji, które na to wskazują. Psychozy dotyczą “halucynacji słuchowych i urojeń paranoidalnych”).

*Dysocjacja (bycie gdzie indziej w myślach, bycie nieobecnym tu i teraz – bardzo często i tak, że utrudnia to funkcjonowanie).

*Rozszczepienie (myślenie czarno – białe, ktoś jest bardzo dobry lub bardzo zły, nic po środku. To moment, gdy ktoś postrzegany jako “dobry”, staje się “zły”).

Wg Wikipedii “zaburzenie osobowości charakteryzujące się wahaniami nastroju, napadami intensywnego gniewu, niestabilnym obrazem siebie, niestabilnymi i naznaczonymi silnymi emocjami związkami interpersonalnymi, silnym lękiem przed odrzuceniem i gorączkowymi wysiłkami mającymi na celu uniknięcie odrzucenia, działaniami autoagresywnymi oraz chronicznym uczuciem pustki (braku sensu w życiu).”

DSM V

Wg DSM V “Stały wzorzec zachowań i doświadczania emocji, polegający na niestabilności związków międzyludzkich, zmienności w zakresie postrzegania samego siebie i reakcji emocjonalnych oraz znaczna impulsywność, rozpoczynający się u młodych dorosłych i występujący w różnych warunkach, charakteryzujący się co najmniej pięcioma z poniższych:

Desperacki wysiłek wkładany w unikanie wyobrażonego odrzucenia przez innych.
Niestabilne i burzliwie przebiegające związki międzyludzkie, charakteryzujące się wahaniami między skrajnymi stanami – idealizowaniem lub pozbawianiem wartości.
Zakłócenie poczucia własnej tożsamości: wyraźny i trwale niestabilny obraz samego siebie lub własnego „ja”.
Impulsywność, okazywana w conajmniej dwóch obszarach, stwarzająca potencjalne zagrożenie (np. wydatki, seks, nadużywanie substancji, lekkomyślna jazda, objadanie się).
Nawracające zachowania, gesty lub groźby samobójcze albo samookaleczenia.
Niestabilność reakcji emocjonalnych spowodowana zmiennością nastroju w zależności od warunków (np. nasilone epizody dysforii, drażliwość lub lęk utrzymujące się do kilku godzin, rzadko dłużej niż kilka dni).
Przewlekłe poczucie pustki.
Niedostosowane zachowania, poczucie gniewu i trudności w panowaniu nad nim (np. częste wybuchy złości, utrzymujące się poczucie gniewu, powtarzający się udział w bójkach).
Związane z czynnikami stresowymi, przemijające wyobrażenia paranoidalne lub bardzo nasilone objawy dysocjacyjne.”

Jeśli widzisz w sobie cechy i zachowania tego typu (cyklicznie powtarzające się i trwające całe życie), skontaktuj się z psychologiem i/lub lekarzem (to może być dla niektórych najpierw niekomfortowe, ale szukanie pomocy jest bardzo odpowiedzialne i pozytywne). Dobrą pomocą jest terapia DBT, dzięki której można odczuć ogromną ulgę, jak zgłasza wiele osób z BPD. Jest stworzona przez osobę z BPD. Można jej się nauczyć nawet online, co oferują różne strony, aby zacząć małymi krokami, choć oczywiście pełna terapia z terapeutą jest najskuteczniejsza i niezbędna. Mimo to, jakikolwiek krok w kierunku pomocy jest lepszy, niż tkwienie w bólu i destrukcji. Na terapii osoba z borderline uczy się jak m.in. lepiej zarządzać własnymi emocjami, obserwować emocje i nie działać na ich podstawie, rozpoznawać granice osobiste, określać swoje “ja”, a także uczyć, że emocje to nie fakty (aby nie naginać wydarzeń do własnych emocji), itd.

To oczywiście jest jedynie inspiracja, aby zadbać o siebie, dać sobie miłość i opiekę, której być może nigdy wcześniej nie dostałeś/aś, a tak bardzo pragniesz.

W tytule artykułu jest napisane “krzyk o pomoc”. Na terapii osoba uczy się, jak uratować siebie.

Jeśli zauważasz, że być może ktoś Ci bliski cierpi emocjonalnie, szukanie wiedzy, czytanie książek oraz konsultacje z psychologiem są bardzo pomocne dla Ciebie i bliskiego. Każda sytuacja jest bardzo indywidualna, więc wymaga indywidualnego podejścia. W dalszej części jest więcej informacji (w “druga strona”).

Znana książka z ’98, która pomaga rozumieć i kochać osoby z borderline to “Stop walking on eggshells”, polski tytuł “Borderline. Jak żyć z osobą o skrajnych emocjach” Paul T. Mason i Randi Kreger.

Jak już wcześniej wspomniałam, osoby z tym zaburzeniem mogą być świetnymi ludźmi, więc warto pozbyć się stereotypów. Osobiście mam dobre wspomnienia z koleżanką z zaburzeniem osobowości borderline, która niestety zmarła w wyniku choroby po wieloletniej anoreksji nervosie. Szła w stronę poprawy, brała regularny udział w terapii oraz miała za sobą pobyty w szpitalu psychiatrycznym, ponieważ jej zaburzenie było wysoko na spektrum. Serce pęka w takich sytuacjach, dlatego warto korzystać z profesjonalnej pomocy, nie zwlekać, ponieważ życie jest za krótkie, aby doświadczać głównie cierpienia, a nie miłości i spokoju.

Więcej przykładów

W wyniku mieszanki cech i zachowań BPD, może wydarzyć się tak, że osoba niestabilna emocjonalnie chce być blisko z drugą, ale prędzej czy później postrzeże coś, jako złą intencję, chęć wycofania się (tej drugiej osoby) lub zwyczajnie nie spodoba jej się dane zachowanie lub odbierze je, jako atak (prawdziwy lub nieprawdziwy) i dokona się w niej “rozszczepienie”, czyli uzna, że dobra osoba jest teraz zła i miłość / przyjaźń zmieni się w nienawiść. Wszystko co było dobre, staje się złe. Może wtedy nastąpić słynne “nienawidzę cię, ale mnie nie zostawiaj!”, czyli intensywne emocje złości i lęk przed byciem porzuconym w jednym. Osoba, która doświadcza tej złości i krzyku, może być bardzo skołowana i mieć wrażenie, że wszystko co robi jest złe.

Osoba z BPD odczuwa tak silny lęk przed porzuceniem, że często dla obrony, odrzuca innych szybciej, aby nie czuć bólu porzucenia / odrzucenia.

Można by powiedzieć, że osoba niestabilna emocjonalnie patrzy na innych ludzi przez różowe okulary lub czarne okulary. W relacji miłosnej, partner/ka jest w centrum, a nagle może być wyrzucona z życia.

Część osób odnotowuje, że może usunąć osobę z życia i nie myśleć o niej. Tak dzieje się przez niską “stałość obiektu”, co oznacza w prostych słowach, że ten, kogo nie widać, ten “nie istnieje”.

Jednak znaczna część zgłasza, że ma ogromne wyrzuty sumienia po epizodzie gniewu i rozszczepieniu, odczuwa ogromny wstyd i przeżywa torturę wewnętrzną.

Niektóre osoby mówią również o tym, że nie pamięta co mówiła i robiła w trakcie gniewu. To zdarza się oczywiście każdemu czasami, jednak tutaj jest to podobno kompletne urwanie fragmentu z ciągu wydarzeń.

Z powodu impulsywności, może często zmieniać zdanie, diametralnie. Podejmować decyzję, działać, a potem zamartwiać się, że to zła decyzja i nieważne jaką decyzję się podejmie, zawsze jest wrażenie, że jest zła.

Do zachowań krzywdzących siebie, należą również (choć nie muszą się zdarzać) częsty przypadkowy seks z nieznajomymi, wchodzenie do obcych domów w nocy, narażanie się na niebezpieczeństwo w różnych sytuacjach.

Warto wspomnieć również krótko o temacie narcyzmu. Osoby BPD bywa, że zostały wychowane przez osobę narcystyczną. Mówi się również o tym, osoby z narcystycznym zaburzeniem osobowości bardzo przyciąga (w relacjach romantycznych) do osób borderline przez ich wysoką reaktywność emocjonalną i stawianie w centrum życia ukochanej osoby, a z kolei borderline przyciąga do intensywności, chaosu i negatywnych przeżyć, do których są przyzwyczajone od dziecka. Zgodnie z powiedzeniem, że ciągnie nas do tego, co znamy, nawet gdy jest to szkodliwe. BPD jest w tej samej wiązce B, jak NPD (narcystyczne zaburzenie osobowości) w DSM V, ponieważ pewne cechy mogą się pokrywać.

BPD może współwystępować z innymi zaburzeniami.

Samospełniająca się przepowiednia o porzuceniu – osoba z borderline podświadomie tak silnie odczuwa lęk przed porzuceniem, że jego / jej często zachowanie doprowadza innych do wycofania się z relacji. Większość nie rozumie dlaczego spotyka się nagle z ogromną nienawiścią bez powodu. Przetrwać epizody borderline to duże wyzwanie dla każdego.

Osoby chwiejne emocjonalnie często są przekonane, że są empatyczne i altruistyczne, ponieważ rozpoznają subtelne nastroje i zachowania innych (zwracają uwagę, czy inni ich aprobują czy nie, czy mogą porzucić) oraz mają intensywne emocje, a także kochają “zbyt mocno”, jak sami to określają. Jednak nie jest to do końca prawda, ponieważ żaden człowiek (z borderline czy bez) nie może być altruistyczny, gdy jest stale zajęty swoimi intensywnymi emocjami – to zwyczajnie niemożliwe. Często osoba z BPD niewłaściwie odbiera zachowanie innych jako porzucenie, z powodu obaw, a nie faktów. Intensywna emocjonalność, to nie empatia, ani wysoka inteligencja emocjonalna.

Są również osoby z borderline bez traumy z dzieciństwa i jest to wyzwanie dla rodziców, którzy mogą być źle postrzegani przez niektórych oraz czuć się podejrzani, także obwiniać się za zaburzenie dziecka.

Jeśli kochasz lub przyjaźnisz się z osobą niestabilną emocjonalnie

Trzeba również pamiętać o drugiej stronie relacji, jeśli kochasz lub przyjaźnisz się z osobą borderline (jeśli wiesz oficjalnie, że ma osobowość chwiejnie emocjonalną).

Nie ma usprawiedliwienia dla przemocy (werbalnej, emocjonalnej, fizycznej). Jeśli przemoc występuje, trzeba natychmiast usunąć się z niezdrowej i niebezpiecznej sytuacji.

Jeśli ktoś nie wykazuje zainteresowania uzdrowieniem, nie podejmuje żadnej akcji w celu poprawy (regularnej terapii i zmiany zachowania), to nie można zrobić nic. Są to często bardzo trudu sytuacje, ale lepiej wtedy zastanowić się nad kompletnym zakończeniem znajomości.

Jeśli byłeś / byłaś ofiarą wrzasków i wyzwisk, nieprawdziwych oskarżeń, gróźb, zdrady, paranoi, itd. osoby niestabilnej emocjonalnie – nie odbieraj tego personalnie, ale zadbaj o siebie. Osoby chwiejne emocjonalne znane są z tego, że mówią rzeczy, których nie uważają lub uważają tylko w tym momencie (potem mają wyrzuty sumienia). Jednak to ogromnie stresujące być na rollercoasterze emocjonalnym i wiele osób jest długo roztrzęsionym po takiej sytuacji. Nawet sami zasięgają pomocy psychologicznej, aby zrozumieć co się wydarzyło i poradzić sobie z bólem, dezorientacją, konsternacją, szokiem, złością, itd.

Jest cienka granica między tolerancja nieprzyjemnych zachowań, które KAŻDY Z NAS MA, a przemocą czy np. zdradą. Czasem wystarczy zwyczajnie spojrzeć z pobłażaniem na osobę chwiejną emocjonalnie, jak na dziecko oraz przytulić, pozostać z nią / nim (nie odchodzić, co może pogorszyć sytuację), aż mu / jej przejdzie i atmosfera polepszy się, jakby nie było tematu. Ale czasem trzeba zadbać o swoje zdrowie psychiczne, emocjonalne i bezpieczeństwo fizyczne w pierwszej kolejności, ponieważ jesteśmy odpowiedzialni tylko za siebie, nie za inne osoby dorosłe.

Warto również pamiętać, że nie jesteś przyczyną gniewu, agresji i innych zachowań tego rodzaju. To zaburzenie nie zaczęło się od Ciebie i nie zakończy się wraz z twoją obecnością. To często trauma sprzed lat, dekad, która odżywa na nowo w umyśle osoby niestabilnej. Oczywiście można mieć pozytywny wpływ i dawać wsparcie, ale nie da się być wszystkim dla drugiej osoby, ani żyć za kogoś innego lub poświęcić własne życie dla kogoś.

Każdy musi być odpowiedzialny za siebie i swoje zachowanie. Jest różnica między osobą na terapii, która zmienia swoje zachowanie, a taką która nie podejmuje żadnych działań, by wziąć odpowiedzialność za siebie (swoje emocje, potrzeby, życie).

Osoba z BPD może zachować się jak tykająca bomba i wybuchnąć tak, że pozostaną zgliszcza. Może być to bardzo wstrząsające lub nawet traumatyzujące dla otoczenia.

Wiele partnerów osoby niestabilnej zgłasza, że stąpa jak po cienkim lodzie, aby nie sprowokować jego / jej i ma wrażenie, że wszystko może doprowadzić do eskalacji. Jeśli osoba z BPD nie jest świadoma siebie, to tak rzeczywiście jest i życie w domu jest kroczeniem przez pole minowe, co jest wykańczające. Preteksty do rozpoczęcia krzyków mogą być prawdziwe lub zupełnie nieprawdziwe – w znaczeniu, że nie wydarzyły się.

Wiele osób z BPD zgłasza, że mają jakby szósty zmysł do mówienia (lub właściwie krzyczenia) rzeczy szczególnie dotkliwych dla drugiego człowieka, wiedzą jak uderzyć w czuły punkt, aby bardzo zabolało. Jednak to nie jest jakaś wyjątkowa zdolność, wiele osób widzi słabości innych, jednak ich nie powie i nie użyje w chwili złości ze względu na dobre wychowanie lub zwyczajne współczucie dla drugiego człowieka, nie chce go skrzywdzić, ponieważ nie czuje takiej potrzeby oraz nie wyolbrzymia zwykłych ludzkich słabostek do rangi armaty. Zwykła niezgodność zdań, nie jest dla większości walką na śmierć i życie, ale dla kogoś po traumie, może tak być. Tych rzeczy, które się usłyszy, nie ma co brać do siebie.

Ten temat jest bardzo szeroki, mimo, że artykuł jest długi, to właściwie namiastka.