Wykorzystywanie innych interpersonalnie i narcyzm

Wykorzystywanie innych interpersonalnie nie zawsze wygląda jak jawna manipulacja.
Często jest ciche, systematyczne i racjonalizowane — jako „normalne”, „życiowe” albo „przecież wszyscy tak robią”.

To wzorzec, w którym ludzie stają się środkami do celu, a relacja służy głównie regulowaniu potrzeb, emocji lub wizerunku jednej strony.

Wykorzystywanie innych interpersonalnie jest opisane w DSM-5 jako kryterium 6 narcystycznego zaburzenia osobowości.
Ten tekst nie służy diagnozowaniu osób, lecz psychoedukacji — pomaga rozpoznawać wzorce i chronić własne granice w relacjach i codziennych sytuacjach.

Na czym polega ten mechanizm

W DSM-5 kryterium to opisuje tendencję do wykorzystywania innych w relacjach interpersonalnych w celu osiągania własnych korzyści, bez realnego uwzględniania kosztów po stronie drugiej osoby.

Korzyścią może być:

wsparcie emocjonalne
pieniądze lub zasoby
status i wizerunek
dostęp do ludzi lub możliwości
regulacja napięcia i poczucia wartości

Nie ma empatii, jest interes.

Jak to wygląda w różnych obszarach życia

Praca i środowisko zawodowe

przypisywanie sobie cudzej pracy
wykorzystywanie zaangażowania innych
delegowanie odpowiedzialności bez uznania
instrumentalne „bycie miłym”

Relacje zawodowe stają się transakcją. W biznesie często tak jest i powinno być, ale dwie strony mają na tym korzystać w jakiś sposób. Natomiast praca z osobą narcystyczną jest bardzo trudna i korzystna tylko dla niej / niego.

Relacje społeczne i przyjaźnie

kontakt tylko wtedy, gdy coś jest potrzebne
znikanie, gdy potrzeby drugiej strony się pojawiają
brak wzajemności
subtelne poczucie, że „zawsze ja daję więcej”

Bliskość jest warunkowa.

Relacje rodzinne

emocjonalne obciążanie innych
wciąganie w swoje konflikty
oczekiwanie lojalności bez ochrony
wykorzystywanie poczucia obowiązku

Rodzina staje się zasobem.

Relacje intymne

szybkie zbliżenie, by uzyskać kontrolę
korzystanie z empatii partnera
granice traktowane jako przeszkoda
manipulowanie winą lub lękiem

Miłość zostaje zastąpiona funkcją.

Pomaganie i „bycie dobrym”

pomoc z ukrytym oczekiwaniem
wypominanie po czasie
budowanie przewagi moralnej
uzależnianie innych od siebie

Dobroć jest teatralna i bardzo interesowna.

Co czuje osoba wykorzystywana

Z czasem pojawia się:

zmęczenie i wypalenie
dezorientacja
poczucie bycia używaną
trudność z odmową
poczucie winy przy stawianiu granic

Wiele osób mówi:
„Nie wiem, kiedy to się stało, ale straciłam siebie.”

Czym to NIE jest

Wykorzystywanie:

nie jest zdrową wymianą
nie jest proszeniem o pomoc
nie jest chwilową nierównowagą

Zdrowa relacja:

dopuszcza wzajemność
respektuje odmowę
nie karze za granice

Dlaczego ten mechanizm się utrwala

Wykorzystywanie:

daje szybkie efekty
minimalizuje wysiłek
wzmacnia poczucie kontroli

Jednocześnie:

niszczy zaufanie
pogłębia izolację
wzmacnia pustkę

Relacje przestają być relacjami.

Co NIE jest twoją odpowiedzialnością

Nie masz obowiązku:

poświęcać się kosztem siebie
„rozumieć” cudze zachowania kosztem własnych granic
ratować relacji jednostronnej

Masz prawo:

oczekiwać wzajemności
wycofać się bez uzasadniania
chronić swoje zasoby

Dlaczego to kryterium jest kluczowe

Wykorzystywanie interpersonalne:

łączy się z roszczeniowością
opiera się na braku empatii
prowadzi do realnych szkód emocjonalnych

Dla wielu osób momentem przełomowym jest uświadomienie sobie:
„To nie była relacja. To był układ i to bardzo niekorzystny dla mnie.”

Kompaktowy ebook o manipulacjach — prosty, klarowny i praktyczny. 60 najczęściej stosowanych taktyk oraz sposoby, jak je rozpoznawać, nazywać i nie dać się wciągnąć w gry. Napisany z myślą o osobach, które chcą odzyskać spokój, jasność i pewność siebie. Chcę, aby był dostępny cenowo dla każdego — także dla tych, którzy po trudnych relacjach dopiero zaczynają odbudowywać siebie, swoje granice i poczucie bezpieczeństwa. Dostępny tutaj: https://buymeacoffee.com/malvinadunder/extras

Teksty o narcyzmie nie są często neutralne, to nie aromaterapia.
Część osób, które stosują tego typu manipulacje, może poczuć zagrożenie czytaniem o taktykach, które wychodzą na światło dzienne.
Psychologia pozostaje neutralna i kieruje się swoimi zasadami. Jednak, gdyby tutaj było napisane:
„Dynamika relacji narcystycznej sprzyja występowaniu dysregulacji emocjonalnej o podłożu intrapersonalnym i interakcyjnym, co wtórnie prowadzi do chronicznej deprywacji potrzeb afiliacyjnych, koregulacyjnych i autonomicznych, utrwalając dezadaptacyjne schematy funkcjonowania”…to mało kto się zainteresuje.
A jeśli jest napisane:
„narcyz rozbraja, łamie Twoje granice, robi z Ciebie winowajcę, a potem oczekuje wdzięczności.” — to osoba w takiej relacji powie:
„O Boże, w końcu ktoś opisał mój świat.”
Psychoedukacja musi być zrozumiała.
To nie jest praca doktorska — to ludzki język.
Na tę stronę często trafiają osoby otwarte, ciekawe świata, empatyczne i właśnie te najbardziej potrzebują tej wiedzy.

Znajdziesz w tej kategorii “narcyzm” ważne informacje na temat zachowań narcystycznych i manipulacjach. Każdy człowiek ma ego i każdy może się negatywnie zachować, dlatego trzeba patrzeć całościowo, a NIE wybierać pojedyncze zdania z kontekstu. Aby lepiej poznać i zrozumieć narcyzm, czym jest i nie jest, zajrzyj do innych artykułów.