Empatia brzmi jak coś oczywistego — „albo ją masz, albo nie”.
Ale dr Kathy Marshack, psycholożka kliniczna (PhD), autorka „Empathy Is More Than Words” i „Going Over the Edge: …When a Partner Has Autism”, podkreśla, że empatia nie jest jednorodna.
To spektrum.
I każdy z nas znajduje się w innym miejscu tego spektrum.
Jej podejście do empatii jest wnikliwe, nieoceniające i niezwykle przydatne — zwłaszcza dla osób bardzo empatycznych, współuzależnionych, wysoko wrażliwych oraz dla tych, którzy są w relacjach z partnerami mniej empatycznymi lub neuroatypowymi.
Na samym dole znajdziesz krótki test sprawdzający Twój poziom empatii dla samej siebie (to oczywiście nie jest narzędzie psychologiczne, ale może pogłębić twoją wiedzę o sobie).
1. Empatia to kilka warstw, nie jeden poziom
Dr Marshack wyróżnia różne elementy empatii, np.:
– emocjonalną (to, co czujesz),
– poznawczą (to, co rozumiesz),
– sytuacyjną (czy widzisz kontekst),
– reaktywną (jak odpowiadasz),
– zakończoną działaniem (co robisz dalej).
Dlatego jedna osoba może czuć dużo, ale rozumieć niewiele.
Inna może rozumieć wszystko, ale nie poczuć nic.
To wyjaśnia, dlaczego relacje pomiędzy osobą wysoko empatyczną a partnerem mało empatycznym lub neuroatypowym bywają tak trudne: oni funkcjonują na zupełnie innych piętrach tego samego budynku.
2. Dlaczego skala empatii jest tak pomocna?
Bo pozwala:
Zrozumieć siebie
Jeśli jesteś bardzo empatyczna, możesz w końcu zobaczyć, że:
– nie jesteś „za wrażliwa”,
– nie jesteś „zbyt emocjonalna”,
– nie „przesadzasz”.
Po prostu Twoja empatia działa na najwyższych poziomach.
Zrozumieć innych
Ludzie z niską empatią nie są źli — działają inaczej.
Mają ograniczony dostęp do sygnałów społecznych, emocjonalnych i relacyjnych.
Przestać brać wszystko do siebie
Osoba mało empatyczna nie rani dlatego, że chce.
Rani, bo nie widzi tego, co Ty widzisz.
Wyjść z błędnego koła: „daję więcej — czuję mniej”
Zbyt empatyczne kobiety często kompensują brak empatii partnera.
To wyczerpuje.
To prowadzi do wypalenia.
To tworzy nierównowagę.
Skala empatii pozwala to zobaczyć czarno na białym.
3. Skala Empatii (inspirowana koncepcją Marshack)
Poniższa skala nie jest dosłownym testem z książki, ale oddaje jej sens i strukturę:
Poziom 1 – Empatia ograniczona
Osoba:
– nie rozumie emocji innych,
– interpretuje dosłownie,
– nie wyczuwa nastrojów,
– reaguje logicznie, nie relacyjnie,
– nie dostrzega subtelnych zmian.
Poziom 2 – Empatia funkcjonalna
Osoba:
– rozumie emocje w teorii,
– potrzebuje wyjaśnień,
– reaguje, kiedy ktoś wprost powie, co czuje,
– nie czyta między wierszami.
Poziom 3 – Empatia rezonująca
Osoba:
– potrafi współodczuwać,
– widzi kontekst,
– rozumie sytuację,
– potrafi dobrać słowa i reakcje.
To stabilny, „zdrowy” poziom empatii.
Poziom 4 – Empatia wysoka
Osoba:
– intensywnie wyczuwa emocje,
– czuje zanim druga osoba coś powie,
– odbiera mikrosygnały,
– silnie reaguje na konflikty.
Poziom 5 – Empatia nadreaktywna / hiperempatia
Osoba:
– przejmuje cudze emocje na siebie,
– reguluje innych bardziej niż siebie,
– czuje lęk, jeśli ktoś czuje lęk,
– reaguje ciałem na emocje innych,
– jest bardzo podatna na współuzależnienie,
– przyciąga osoby z niską empatią.
To są kobiety, które „czują za bardzo” — i najczęściej cierpią najbardziej.
4. Cytat dr Marshack
„Empatia jest mostem między dwiema osobami.
Ale most musi być zbudowany z obu stron —
w przeciwnym razie jedna osoba zostanie na nim sama.”
To jest esencja jej podejścia.
5. Najtrudniejszy układ na skali: hiperempatyczna kobieta + partner z niską empatią
Marshack opisuje to bardzo precyzyjnie:
– Ona czuje wszystko.
– On nie czuje nic, albo „dopiero, gdy się mu powie”.
– Ona przewiduje, łagodzi, wspiera, tłumaczy.
– On funkcjonuje w logice, a emocje traktuje jak zagadkę.
Konflikt nie wynika z braku miłości.
Wynika z różnej architektury umysłu.
To nie jest „kto ma rację”.
To jest „kto ma inny system operacyjny”.
6. Co robić, gdy jesteś wysoko empatyczna?
Lista wskazówek do dalszej eksploracji:
– Ustaw granice emocjonalne.
– Naucz się rozróżniać empatię od responsywności.
– Nie bierz odpowiedzialności za cudze emocje.
– Nie wyrównuj cudzych braków za cenę siebie.
– Przestań tłumaczyć się za to, że czujesz intensywnie.
– Znajdź terapeutkę, która rozumie temat empatii (Marshack o tym pisze bardzo jasno).
– Zrozum, że masz prawo wybierać relacje odpowiadające Twojemu poziomowi empatii.
7. Empatia jest siłą — ale wymaga mądrego zarządzania
Empatia to dar.
Ale dar niezarządzany staje się ciężarem.
Dr Marshack uczy jednego:
Zrozumienie własnego poziomu empatii jest kluczem do zdrowych relacji.
Nie po to, by się zmienić,
ale po to, by wiedzieć:
– czego potrzebujesz,
– czego możesz oczekiwać,
– z kim możesz budować,
– gdzie kończą się Twoje granice,
– a gdzie zaczyna odpowiedzialność innych.
Skala empatii nie służy do oceniania.
Służy do wybawiania z chaosu i nieporozumień, które powstają, gdy ludzie czują inaczej, myślą inaczej i reagują inaczej.
Jeśli chcesz poznać swój przybliżony poziom empatii, wykonaj test:
Szybki Test Empatii (1 minuta)
Zaznacz „TAK” lub „NIE” przy każdym stwierdzeniu.
1. Zwykle wyczuwam emocje innych ludzi, zanim cokolwiek powiedzą.
TAK / NIE
2. Silnie reaguję na napięcie emocjonalne — czasem aż ciałem.
TAK / NIE
3. Kiedy ktoś jest zdenerwowany, automatycznie biorę to do siebie i próbuję go uspokoić.
TAK / NIE
4. Często tłumaczę innym zachowania ludzi, bo „widzę, co oni czują”.
TAK / NIE
5. Gdy ktoś bliski przeżywa trudne emocje, czuję to niemal jak swoje.
TAK / NIE
6. Mam trudność z utrzymaniem granic emocjonalnych w relacjach.
TAK / NIE
7. Szybko widzę ukryte intencje, nastroje i mikrogesty innych.
TAK / NIE
8. Bywa, że jestem zmęczona tym, ile rzeczy czuję i ile odbieram od innych.
TAK / NIE
9. Często to ja „ratuję” atmosferę, łagodzę konflikty lub przewiduję je wcześniej.
TAK / NIE
10. Łatwo przyciągam osoby, które oczekują ode mnie wsparcia emocjonalnego.
TAK / NIE
Interpretacja wyników
0–3 odpowiedzi „TAK” → Empatia funkcjonalna / poznawcza
• Dobrze rozumiesz innych, ale nie przejmujesz emocji.
• Nie jesteś podatna na współuzależnienie.
• Relacje są dla Ciebie jasne i logiczne.
To zdrowa, stabilna empatia — poziom 2–3 na skali Marshack.
4–7 odpowiedzi „TAK” → Wysoka empatia
• Wyczuwasz ludzi głęboko.
• Masz intuicję społeczną.
• Jesteś emocjonalnie responsywna.
• Masz potencjał do pięknych relacji, ale też podatność na przeciążenie.
To poziom 3–4 na skali Marshack.
8–10 odpowiedzi „TAK” → Hiperempatia (nadreaktywna empatia)
• Czujesz za wiele.
• Przejmujesz cudze emocje.
• Możesz być podatna na toksyczne relacje, manipulacje i wypalenie.
• To klasyczny poziom 5 na skali Marshack.
To nie wada — to brak ochrony.
Wymaga granic, dystansu i pracy z regulacją emocjonalną.
Krótka wskazówka końcowa
Im wyższa Twoja empatia, tym ważniejsze są granice, dystans i mądre dobieranie relacji.
Empatia jest darem, ale bez struktury staje się ciężarem.
Malvina Dunder 
Leave a comment